Τρίτη, 31 Ιουλίου 2012

Στοιχεία για την θεωρητικοποίηση της "μεταβατικής περιόδου"

1. Ως "μεταβατική περίοδος" --και τέτοια λογίζω την παρούσα-- θα πρέπει να οριστεί μία περίοδος όχι στην βάση ενός περάσματος από ένα "πριν" σε ένα "μετά", αλλά στην αυστηρότερη εννοιολογική βάση μίας περιόδου όπου οι εξελίξεις στην οικονομική βάση βρίσκονται σε χασματική απόσταση από τις εξελίξεις στα πεδία της ιδεολογίας και της πολιτικής.

2. Η χασματική αυτή απόσταση μπορεί να εννοηθεί σχηματικά ως εξής: στην βάση κυριαρχεί η κυκλική χρονικότητα της κρίσης συσσώρευσης, η οποία είναι μια παρατεταμένη κρίση που συγκαλύφθηκε με μέσα που δημιούργησαν τα ίδια τις κρίσεις που την επιδείνωσαν δραστικά: την χρηματοπιστωτική κρίση και την κρίση χρέους. Αυτό επειδή τα παγιδευμένα κεφάλαια που δεν επενδυόταν, λόγω χαμηλότερου περιθωρίου κέρδους, στην παραγωγική ανάπτυξη, επενδύθηκαν στην χρηματοπιστωτική σπέκουλα και την δανειακή τοκογλυφία.

3. Σε ό,τι αφορά το κράτος και το κεφάλαιο, οι μορφές του ιδεολογικοπολιτικού εποικοδομήματος που υπαγορεύει αυτή η κυκλικότητα στο επίπεδο της οικονομικής βάσης είναι επίσης μορφές επανάληψης: συρρίκνωση των πολιτικών ελευθεριών, αυταρχική στροφή, προσφυγή σε μορφές άμεσης βίας, ολομέτωπη επίθεση στο εργατικό κίνημα και στα εργασιακά δικαιώματα, κλπ. Δεν υφίσταται, από την άποψη αυτή, τίποτε νέο στις μορφές ταξικού πολέμου που αναγκάζεται να οξύνει σφόδρα το κεφάλαιο και το απόλυτα και απροκάλυπτα εξαρτημένο από αυτό κράτος (απόλυτα και απροκάλυπτα εξαρτημένο διότι η κρίση χρέους δεσμεύει το κράτος με σιδερένια δεσμά στην τάξη των κεφαλαιοκρατών, χωρίς το παραμικρό πια περιθώριο "πολιτικής" ή πρόσχημα "ημι-αυτονομίας" ή "νομικο-ηθικής ουδετερότητας", κλπ).

4. Σε ό,τι αφορά την ενσυνείδητη εργατική τάξη, ισχύει ακριβώς το ίδιο: με άλλα λόγια, η εργατική τάξη επιχειρεί να ανταπεξέλθει μέσω της επανάληψης των οργανωτικών εκείνων μορφών (ταξικά συνδικάτα, απεργίες, διαδηλώσεις, κλπ) με τις οποίες απάντησε στην όξυνση της ταξικής πάλης και στο παρελθόν. 

5. Κατά συνέπεια, τόσο οι μορφές ιδεολογικοπολιτικής συγκρότησης του κράτους και του κεφαλαίου, όσο και αυτές της ενσυνείδητης εργατικής τάξης βρίσκονται σε αντιστοιχία και συμμόρφωση με την κυκλική και επαναληπτική δομή της κρίσης. 

6. ΟΜΩΣ, ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας, το οποίο κατά τα φαινόμενα είναι ως τώρα και το πλειοψηφικό (και μιλούμε πανευρωπαϊκά), αρνείται πεισματικά τις ιδεολογικοπολιτικές μορφές που συμμορφώνονται με αυτή την αρχή της κυκλικής επανάληψης των φάσεων κρίσης και όξυνσης των ταξικών αντιθέσεων. Η άρνηση αυτή φυσικά, μπροστά στην τρομακτική στρατιωτική, κατασταλτική και οικονομική υπεροπλία του κράτους και του κεφαλαίου, είναι ολοκληρωτικά ανίσχυρη. Το φαινόμενο των "αγανακτισμένων" ήταν η πιο εκτεταμένη έκφραση της άρνησης της έναρθρης, κινητοποιήσιμης πλειοψηφίας της κοινωνίας να συμμορφωθεί με τις ιδεολογικοπολιτικές μορφές οργάνωσης και δράσης που επιβάλλει η κρίση, αλλά και η πιο δραματική υπενθύμιση του ανίσχυρου χαρακτήρα μιας τέτοιας άρνησης. Η ίδια η ιδέα της ισχύος της πλειοψηφικότητας ως τέτοιας αποδείχτηκε κενό γράμμα, μιας και από μόνη της η πλειοψηφικότητα δεν έχει καμία πραγματική δύναμη εφόσον αδυνατεί να εντοπίσει τις αρχές της οργάνωσής της προς έναν κοινό συλλογικό στόχο. Και από την άλλη, η άρνηση της πρωταρχικότητας του οικονομικού παράγοντα, η χαρακτηριστική προσήλωση του κινήματος σε προβλήματα "θεσμών" και "δημοκρατίας", ήταν αποκαλυπτική της θεμελιακότερης άρνησης της αναπόδραστης πραγματικότητας της κρίσης που οδήγησε νομοτελειακά στο "ξεφούσκωμα" των αντιστάσεων όταν η οικονομική κατάσταση έκανε αυτό που νομοτελειακά θα έκανε βάσει των υπαρκτών συνθηκών στο επίπεδο βάσης: επιδεινώθηκε.

7. Μεταβατική λοιπόν περίοδος υφίσταται όχι επειδή το κεφάλαιο επιχειρεί μια από τις πάμπολλες αναδιαρθώσεις του, αλλά επειδή ένα κατά τα φαινόμενα πλειοψηφικό ρεύμα δεν αποδέχεται τον συντονισμό με τις συνέπειες αυτής της αναδιάρθρωσης στην οικονομική βάση (που πάντως είναι μακροπρόθεσμες και χρονολογούνται ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 1970). 

8. Τι σημαίνει αυτό; Αυτό σημαίνει κάτι ολωσδιόλου παράδοξο και σίγουρα απρόβλεπτο από τον κλασικό μαρξισμό: ο καπιταλισμός πέτυχε ως ιδεολογικό εποικοδόμημα --ως φαντασίωση, ψυχική επένδυση, μορφή αυτο-σύλληψης και αυτοεννόησης, πολιτικού-κομματικού προσανατολισμού-- σε μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι πέτυχε να συγκρατήσει τη δυναμική διεύρυνσης της βάσης των προνομιούχων του ως οικονομικό σύστημα.

9. Είναι αυτή η διαφοροποίηση μεταξύ ιδεολογικού θριάμβου και δυσλειτουργίας του μηχανισμού επέκτασης της βάσης συγκριτικά προνομιούχων που δημιουργεί το χάσμα ανάμεσα στο εποικοδόμημα και τη βάση σε ό,τι αφορά την πλειοψηφία, το οποίο με τη σειρά του καθιστά την παρούσα περίοδο μεταβατική.

10. Είναι σαφέστατο ότι η πλειοψηφία γνωρίζει πως πιστεύει στον καπιταλισμό ως μοναδικό εφικτό σύστημα κοινωνικής οργάνωσης καταχρηστικά, όταν δηλαδή έχουν μεσολαβήσει πολλαπλές αποδείξεις ότι το σύστημα αυτό απειλεί τόσο το επίπεδο διαβίωσής της όσο, σε κάποιες ακραίες περιπτώσεις, και την ίδια της την επιβίωση. Το γνωρίζει, αλλά ελπίζει πως η καθυστέρηση κατάρρευσης του συστήματος που εξασφαλίζει η δική της ιδεολογικοπολιτική αδράνεια, θα δώσει στον καπιταλισμό τον απαραίτητο χρόνο να επανέλθει σε μία κατάσταση σχετικής ισορροπίας σε ό,τι αφορά αυτό που αντιλαμβάνεται ως δική της --και "φυσική"-- θέση στην ταξική αλυσίδα: αυτό είναι το πραγματικό περιεχόμενο της "πολιτικής της ελπίδας" που ενέπνευσε εκατομμύρια "αριστερών" σε όλο τον κόσμο φέτος, άλλωστε.

11. Με άλλα λόγια, ενώ το οικονομικό σύστημα ασχολείται απερίσπαστο με το μόνο πράγμα με το οποίο είναι φτιαγμένο για να ασχολείται, δηλαδή με την εξασφάλιση του κέρδους και την μετακύλιση του κόστους από τους ίδιους τους κεφαλαιοκράτες προς τις μισθωτές μάζες, οι μάζες των μισθωτών είναι αυτές οι οποίες προσπαθούν να σώσουν το σύστημα από την "μονομανία" του μέσω της ίδιας τους της ιδεολογικο-πολιτικής αδράνειας σε ό,τι αφορά την απόρριψή του, που όμως συνειδησιακά μεταφράζεται επίσης σε "άρνηση επιστροφής στο παρελθόν." Όταν οι μάζες των μισθωτών μιλούν για "ξεπερασμένο παρελθόν" εννοούν πάντα ένα συγκεκριμένο παρελθόν, το παρελθόν που αφορά τις μαζικές και αιματηρές ταξικές συγκρούσεις. Αλλά αυτό στο όνομα του οποίου αρνούνται την "επιστροφή στο παρελθόν" είναι απλά η επιθυμία για μια επιστροφή σε ένα άλλο παρελθόν, πιο πρόσφατο, αυτό της περιόδου 1990-2008. Το παρελθόν αυτό έχει επενδυθεί στη συνείδηση των μισθωτών μαζών με τα θολά και απαλά χρώματα της ανεξήγητα χαμένης Ουτοπίας: είναι η χαμένη Ατλαντίδα των σημερινών χαμηλών μεσοαστικών στρωμάτων και των μικροαστών με σχετικά πρόσφατες εργατικές και αγροτικές καταβολές.

12. Το γεγονός ότι τόσο το κεφάλαιο και το κράτος όσο και το ενσυνείδητο εργατικό κίνημα, από την άλλη, δεν προβαίνουν σε μια τέτοια επιλεκτική ερμηνεία του τι είναι "πισωγύρισμα" αλλά ρίχνονται στη μάχη με τα όπλα που γνωρίζουν πως ανταποκρίνονται σταθερά σε τέτοιες συγκυρίες, οδηγεί απλώς τις μισθωτές μάζες (και ένα πολύ σημαντικό κομμάτι των ανέργων και της νεολαίας) στη συνείδηση μιας διπλής αποξένωσης, τόσο απ' το κράτος και το κεφάλαιο όσο και από το εργατικό κίνημα. Με άλλα λόγια, το πλειοψηφικό ρεύμα στις δυτικές κοινωνίες σήμερα αισθάνεται ότι είναι ο θεματοφύλακας ενός παρελθόντος που απειλείται στον ίδιο βαθμό από το κεφάλαιο και το κράτος και από το εργατικό κίνημα και τις κομματικές του εκφάνσεις. Αλλά φυσικά, η συντριπτική ανισότητα δύναμης ανάμεσα στο κράτος και το κεφάλαιο και την ενσυνείδητη εργατική τάξη καθιστά την στάση της πλειοψηφίας όχι στάση απογοητευμένης ουδετερότητας αλλά στάση συνενοχής και συμμαχίας με τον πρώτο και κατά πολύ ισχυρότερο πόλο. 

13. Η επιθυμία για συμμαχία με τον ισχυρότερο είναι τρομακτικά διαδεδομένη στις σημερινές μάζες που, στην Ελλάδα ήδη από το 1949 και παγκόσμια το 1989-90, θεώρησαν την έκβαση της πάλης δυνάμεων τελεσίδικα αποφασισμένη υπέρ του κεφαλαιοκρατικού κράτους. Η ταύτιση με την εξουσία, η αναζήτηση καταφυγίου σε αυτή ψυχικά, ιδεολογικά, νοητικά, με κανέναν τρόπο δεν εκτοπίζεται επειδή υπάρχει επίσης απογοήτευση και θυμός για την "διαγωγή" της εξουσίας. Σαν ένα παιδί που προσκολλάται στον γονιό που το δέρνει επειδή σε αυτή τη βία αναγνωρίζει επίσης τη δύναμη που θα μπορούσε να το προστατέψει, και σαν τον καθένα που αποδέχεται ότι χέρι που αδυνατείς να δαγκώσεις είναι καλό να το γλείφεις, οι μάζες σήμερα τελούν υπό το καθεστώς ενός δουλοπρεπούς αντιεξουσιασμού, με όλη την παραδοξότητα που εμπερικλείει ένας τέτοιος όρος:  αγαπούν και επικροτούν αυτό που αναπαράγει την ψευδαίσθηση της αυτονομίας τους και τους βαυκαλίζει για την στην ουσία εκποιημένη αξιοπρέπειά τους· μισούν με πάθος και λύσσα ό,τι τους υπενθυμίζει τα δεσμά τους και τη δουλεία τους. Φυσικά μισούν κατά βάση ό,τι τις καταπιέζει πραγματικά, αλλά αυτό το πρωταρχικό στην πραγματικότητα μίσος δεν μπορεί να αρθρωθεί ευθέως εφόσον υπάρχει επίσης η βεβαιότητα ότι πρέπει πάσει θυσία να διαφυλαχτεί η δήθεν "προστατευτική" συμμαχία με τον ισχυρότερο. Κι έτσι εκτοπίζεται, με μεγαλύτερη "ασφάλεια",  σε αυτόν που εκλαμβάνεται ως συνάμα πιο αδύνατος και ηθικά ενοχλητικός: ergo, η διάδοση του αντίστροφου "ταξικού μίσους" όχι για αυτόν που έχει αλλά ακριβώς για αυτόν που δεν έχει και διεκδικεί. 

14. Η μεταβατικότητα του παρόντος σταδίου, κατά συνέπεια, αφορά κατά βάση το μετέωρο βήμα αυτής της κοινωνικής πλειοψηφίας, η οποία περιμένει, με όλο και μεγαλύτερη αγωνία και απελπισία, να ανανήψει επιτέλους το κεφάλαιο και να την αποκαταστήσει στην συγκριτική της ανωτερότητα απέναντι στην τάξη που βλέπει ως κατώτερη, από την άλλη όμως κοιτά αλληθωρίζοντας ελαφρά και τις διεργασίες από τα κάτω με ένα μείγμα φόβου για την ανατρεπτική τους δυναμική και ελπίδας στο ότι θα καταφέρουν αυτές να πιέσουν το κεφάλαιο για παραχωρήσεις που θα ωφελήσουν τους ίδιους, τους αμέτοχους και θεατές της εργατικής πάλης. 

15. Ενώ λοιπόν οι σημερινές συνθήκες επιβάλλουν στην ενσυνείδητη εργατική τάξη έναν αγώνα του οποίου η ηρωϊκότητα είναι ήδη έκφραση συντριπτικής ανισότητας δυνάμεων (για να το πούμε αλλιώς, η εργατική τάξη είναι ηρωϊκή επειδή δεν έχει το περιθώριο να μην είναι), επιβάλλουν συνάμα και έναν αγώνα ιδεολογικού χαρακτήρα, έναν αγώνα στη σφαίρα του εποικοδομήματος, όπου ο αντίπαλος είναι μόνο εν μέρει το κράτος και το εθνικό και διακρατικό, ιμπεριαλιστικό κεφάλαιο (και οι ιδεολογικοί μηχανισμοί τους, από τα μίντια στους διανοούμενους). Ο άλλος της αντίπαλος στο πεδίο αυτό είναι ακριβώς η κοινωνική πλειοψηφία, της οποίας τα αντικειμενικά συμφέροντα βρίσκονται με το στρατόπεδο της εργατικής τάξης, αλλά της οποίας το σύνολο των ιδεολογικο-πολιτικών προδιαθέσεων είναι σφόδρα αρνητικό προς αυτή.

16. Ο αγώνας αυτός --αγώνας για να στερηθεί η κοινωνική πλειοψηφία όχι από τα "αγαθά" που (δεν) κατέχει αλλά από τις νοητικές αλυσίδες που την προσδένουν στους βιαστές της-- είναι και τρομακτικά δύσκολος και άκρως επικίνδυνος, καθώς ρισκάρει ανά πάσα στιγμή την ανατροφοδότηση του ανάστροφου ταξικού μίσους για το οποίο έγινε λόγος πιο πριν. Ισχύει όμως για τον αγώνα αυτόν ό,τι ισχύει και για τον οικονομικο-ταξικό αγώνα ενάντια στο κράτος και το κεφάλαιο: δεν υπάρχει κανένα περιθώριο να μην δοθεί.

13 σχόλια:

  1. Συγχαρητήρια, Αντώνη, για άλλο ένα εξαιρετικό κείμενο! Πιστεύω κι εγώ βαθύτατα οτι οι ιδεολογικές μάχες που θα δοθούν τα επόμενα χρόνια, εν τω μέσω μιας κρίσης η οποία όλο και θα βαθαίνει εκσφενδονίζοντας όλο και περισσότερους στην εξαθλίωση, θα είναι λυσσαλέες, ακριβώς επειδή δεν θα έχουν να κάνουν μόνο με την αντιμετώπιση της αστικής τάξης και του κράτους, αλλά και με τη "σιωπηρή πλειοψηφία" η οποία έχει ήδη λάβει θέση μάχης υπέρ του κεφαλαίου, ακόμα κι αν η ίδια δεν το γνωρίζει.

    Καλό κουράγιο σε όλους μας, έχουμε να δούμε πάρα πολλά ακόμα...


    Gagarin

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Κουβέντιαζα πρόσφατα με ένα φίλο, κου μου έμεινε η ατάκα του:
    "Το μεγαλύτερο επίτευγμα του καπιταλισμού είναι ότι έχει γ....ει το μυαλό των ανθρώπων"

    Πολύ ωραίο κείμενο, δίνει απαντήσεις σε πολλές καθημερινές αντιφάσεις!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Εδώ να δεις γαμήσι στη νοημοσύνη μας:
      http://www.theinsider.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=20545%3Axexreose-apo-tin-paraskeyi-i-argentini-einai-kai-pali-eleytheri&catid=52%3Aworld&Itemid=79

      Ernest Evehard

      Διαγραφή
  3. Εξαιρετικό κείμενο, πραγματικά. Ας ελπίζουμε να βρεθεί τρόπος να αρθεί αυτή η αντίφαση σύντομα.

    Neophyte_commie

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Βασικό συστατικό της παντοδυναμίας της αστικής ιδεολογίας είναι οι ανατροπές του 89-91 και η επακόλουθη εξαφάνιση ενος διεθνούς σημείου αναφοράς του εργατικού κινήματος με κρατική υπόσταση. Στο βαθμό που το εργατικό κίνημα θα προτάσει την δική του εξουσία (και επομένως οικονομία) ως λύση στην παρούσα κατάσταση πάντα θα έρχεται αντιμέτωπο με βαθυστόχαστους αφορισμούς του τύπου "Είδαμε τι έγινε στη Ρωσσία" ή "Και τι να κάνουμε; Βόρεια Κορέα θα γίνουμε;" (το οτι γινόμαστε ταχέως Σενεγάλη μάλλον δεν απασχολεί τους εκφραστές τέτοιων απόψεων). Η πάλη λοιπόν για την κατανόηση της πείρας και, ενδεχομένως εξίσου σημαντικό, την διάσωση της ιστορικής μνήμης της σοσιαλιστικής οικοδόμησης είναι επιτακτική ανάγκη για ένα κίνημα που όντως σκοπεύει να κατακτήσει την εξουσία. Άρχουσα τάξη χωρίς μια έστω και στρεβλη αντίληψη για την ιστορική της εξελιξη δεν έχει υπάρξει ποτέ. Καταλαβαίνουμε λοιπόν ότι αντιλήψεις του τύπου "Το ΚΚΕ κάθετε και ασχολείται με τον Στάλιν ενώ ο κόσμος καίγεται" δεν είναι επικίνδυνες απλά λόγω του φαιδρού πολιτικού επιπέδου που προδίδουν, αλλά και επειδή αφοπλίζουν ιδεολογικά το κίνημα ακριβώς σε μια περίοδο που δεν έχει κανένα περιθώριο για απώλειες σε αυτόν τον τομέα. Η ιδεολογική κυριαρχία του κεφαλαίου είναι πλέον τέτοια που η νέα γενιά όχι απλώς μαθαίνει ότι οι κομμουνιστές και ο κομμουνισμός είναι κακά πράματα, αλλά αδυνατεί να συλλάβει οτι το ΚΚίνημα ήταν μια ιστορική πραγματικότητα με διόλου περιθωριακό χαρακτήρα μέχρι και το πολύ πρόσφατο παρελθόν. Ο γράφων έπρεπε να φτάσει 14-15 χρονών για να μάθει τι σκατά ήταν η ΕΣΣΔ και ας την έβλεπε σε όλους τους χάρτες και ας την είχε προλάβει τέλος πάντων για λίγα χρόνια. Για τους μετά το 90 γεννηθέντες, αμφιβάλλω αν η ΕΣΣΔ φαντάζει σημαντικά πιο "κοντά" από τη Γαληνοτάτη Δημοκρατία της Βενετίας, για την οποία μαθαίνουν μάλλον περισσότερα στο σχολείο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Γράφεις:

      "Η πάλη λοιπόν για την κατανόηση της πείρας και, ενδεχομένως εξίσου σημαντικό, την διάσωση της ιστορικής μνήμης της σοσιαλιστικής οικοδόμησης είναι επιτακτική ανάγκη για ένα κίνημα που όντως σκοπεύει να κατακτήσει την εξουσία".

      Ας δώσω ένα παράδειγμα του πώς έχουν περιπλεχθεί τα πράγματα σήμερα. Διάβασε το ακόλουθο:

      "Οι επιμελείς αναγνώστες είμαστε βέβαιοι ότι μπορούν να κάνουν τους συνειρμούς, να ξεχωρίσουν την τραγικότητα από το μεγαλείο και να αντλήσουν, ίσως, αισιόδοξα συμπεράσματα, διαψεύδοντας τη γνωστή ρήση του Χέγκελ ότι "η ιστορία διδάσκει πως ουδείς διδάσκεται από αυτήν"."

      Είναι από Iskra, άρθρο για επιστολή του Βελουχιώτη: http://www.iskra.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=6076:velouxiotis-kke-varkiza&catid=54:anpolitiki&Itemid=284

      Η δε φράση που αποδίδεται στον Χέγκελ είναι τόσο διαδεδομένη που κάποια στιγμή την πέτυχα και σ' ένα από τα σκουπιδοέντυπα του φρι πρες, δεν θυμάμαι ποιο.

      Το πρόβλημα (όπως γίνεται ξανά και ξανά με ευρέως διαδεδομένα τσιτάτα Μαρξ, Λένιν, κλπ), είναι ότι ο Χέγκελ δεν είπε ακριβώς αυτό. Κατ' ακρίβεια, η φράση δεν υπάρχει στο έργο του. Είναι σύνοψη ενός ευρύτερου επιχειρήματος. Που όμως είναι και πολύπλοκο και αντιφατικό. Αλλά ο μεταμοντέρνος μιντιάνθρωπος δεν έχει διαβάσει ποτέ τη "Φιλοσοφία της ιστορίας". TLDR που λέει και στο νετ, "too long; didn't read." Οπότε αρκείται στη σούμα και συμπεραίνει: εδώ κοτζαμάν Χέγκελ είπε ότι η ιστορία δεν σε διδάσκει τίποτα, εγώ θα ασχοληθώ;

      Αυτό βέβαια αφήνει αναπάντητο το ερώτημα του γιατί ο Χέγκελ έγραψε βιβλίο για την φιλοσοφία της ιστορίας αντί να γράψει το υποτιθέμενο τσιτάτο και να καθαρίσει με το θέμα, αλλά αυτό είναι άλλου παπά ευαγγέλιο.

      Μπορεί να γράψω κάτι για αυτή τη φράση που μαζί με την "συμμαχία και με τον διάβολο" του Λένιν, τους "χρήσιμους ηλίθιους" του ίδιου και τη "συμμαχία με τους Τόρηδες" που πρότεινε...ο πεθαμένος Μαρξ αποτελούν ενδείξεις κολοσσιαίας αποτυχίας του εκπαιδευτικού συστήματος στην Ελλάδα, το οποίο, μπροστά στο ρίσκο του μαζικού αναλφαβητισμού προτίμησε τον σίγουρο δρόμο της αλαζονικής ημιμάθειας.

      Διαγραφή
    2. Εδώ αγγίζεις ένα εξισου σημαντικό θέμα. Οι διάφοροι αυτοπροσδιοριζόμενοι ως αριστεροί, αλλά και γενικότερα οι λεγόμενοι διανοούμενοι έχουν μια αλλαζωνική σιγουριά οτι γνωρίζουν απ'έξω και ανακατωτά το περιεχόμενο του κλασσικού Μαρξισμού, ενδεχομένως επειδή διάβασαν το Μανιφέστο στα νιάτα τους ή αποσπάσματα της Γερμανικής Ιδεολογίας στα πρώτα τους έτη ως φοιτητές. Αυτή η σιγουριά συμπληρώνεται από την πεποίθηση ότι το έργο αυτό είναι ελλιπές ή ξεπερασμένο. Ο αριστερίσκος λοιπόν, πιστεύοντας α) ότι ξέρει τους κλασσικούς, β) ότι κάπου έχουν κάνει κάποιο απροσδιόριστο λαθος αποφεύγει συστηματικά τη μελέτη τους και καταβροχθίζει κάθε βιβλίο που του υπόσχεται μια νέα οπτική πάνω στο Μαρξισμό. Βεβαίως το να αντιμετωπίζεται το έργο των κλασσικών ως αντικείμενο μελέτης και δημιουργικής κριτικής δεν είναι σε καμία περίπτωση αθέμιτο, αλλά θα φανταζόταν κανείς ότι πριν σχηματίσεις άποψη για την άποψη κάποιου πάνω σε κάποιο έργο θα έπρεπε να έχεις γνώση αυτού του έργου.

      Αντιπροσωπευτικό του επιπέδου αυτής της a priori και συλληβδην απόρριψης του έργου των κλασσικών είναι ότι δεν υπάρχει μια κοινώς αποδεκτή κρητική ως προς τις αδυναμίες του. Ανάλογα με το που ανηκει ο εκάστοτε κριτικός διανοούμενος ο Μαρξ παρουσιάζεται ως κάτι διαφορετικό. Για όσους έχουν γαλουχηθεί στην Αγγλοσαξωνική παράδοση της αναλυτικής φιλοσοφίας, ο Μαρξ είναι άλλος ένας αερολόγος κτίστης μεγαλόπνοων συστημάτων με ανεπαρκώς ξεκάθαρο λόγο. Για όσους ακολουθούν την παράδοση της λεγόμενης Continental Philosophy που μάλλον είναι και οι περισσότεροι στο χώρο της ούτως καλούμενης "Αριστεράς" ο Μαρξ είναι εμπειριστής και θετικιστής. Θα υποπτευόταν κανείς ότι οι διάφοροι κριτικοί απλώς ψάχνουν να βρουν αυτό που θέλουν στο έργο του αντι να το μελετούν με την ίδια συνέπεια που θα μελετούσαν τον Χιουμ και τον Χουσσερλ αντιστοιχως. Και ντάξει, από διανοούμενους που ούτε έχουν ούτε θέλουν να έχουν σχέση με το κίνημα δεν είναι δα και απρόσμενη μια τέτοια αντιμετώπιση. Αλλά όλοι αυτοί οι ιντελεξουελ αριστεροί που πλέον έχουν και κυβερνητικές αξιώσεις, γιατί τέτοια στάση προς τους ιδεολογικούς παππούδες μας βρε παιδάκι μου;

      Διαγραφή
  5. Συμφωνούμε απόλυτα. Αλλά νομίζω ότι όλη η ουσία της αντιμετώπισης αυτής της ιδιόμορφης μεταβατικής περιόδου που διανύουμε είναι τα παρακάτω:
    "επιβάλλουν συνάμα και έναν αγώνα ιδεολογικού χαρακτήρα, έναν αγώνα στη σφαίρα του εποικοδομήματος(...) Ο άλλος της αντίπαλος στο πεδίο αυτό είναι ακριβώς η κοινωνική πλειοψηφία, (...) της οποίας το σύνολο των ιδεολογικο-πολιτικών προδιαθέσεων είναι σφόδρα αρνητικό προς αυτή."
    Πάνω σε αυτό το ζήτημα και με περιεχόμενο πάλης την στρατηγικά ολοκληρωμένη πρόταση του Κ.Κ.Ε. νομίζω ότι πρέπει ο υποκειμενικός παράγοντας να αναζητήσει τις κατάλληλες μορφές και δομές που θα του επιτρέψουν να ανατρέψει την "κανονικότητα" στο μυαλό της πλειοψηφίας.
    Έχουμε μια ήδη διαμορφωμένη ανατροπή της στο οικονομικό πεδίο που θα γίνει μάλιστα σφοδρότερη το επόμενο διάστημα. Βεβαίως εδώ πρέπει να γίνει ο διαχωρισμός, για να ακριβολογούμε. Για την ε.τ. αυτή η "κανονικότητα" ποτέ δεν υπήρξε ως όροι διαβίωσης παρά μόνο ως κυρίαρχη συνείδηση και άρα ως ιδεολογία. Για τα μικροαστικά και τα ποικίλα στρώματα της εργ. αριστοκρατίας υπήρξε και στην πραγματικότητα.
    Μόνο που τώρα συντελείται η αφαίρεση του εδάφους πάνω στο οποίο χτίστηκε η ιδεολογία των λαικών στρωμάτων. Είτε ως πραγματικότητα είτε ως επιθυμία, η "κανονικότητα" της ζωής εν καπιταλισμώ της περιόδου 1980-2008 στην Ελλάδα και της περιόδου 1945-1973 στη Δ. Ευρώπη, δεν υπάρχει πια, ούτε καν για αυτούς που όντως υπήρξε. Ενός καπιταλισμού που φάνταζε αιώνιος γιατί ακριβώς έδινε κοινωνική κινητικότητα και βελτίωση στο επίπεδο ζωής, τόση ώστε να φαντάζει εφικτή για όλους. Πολλά μπορούν να γραφτούν και πρέπει στο κατά πόσο αυτό ήταν ένα είδος "καπιταλισμού εξαίρεσης", με την έννοια ότι ως οικονομικό σύστημα 3-4 αιώνων, η περίοδος 30-40 χρόνων δεν μπορεί παρά να αποτελεί εξαίρεση. Άρα αν αφαιρέσουμε τους λόγους (οικονομικούς, πολιτικούς και ιδεολογικούς) που καθιστούσαν εξαιρετική την παραπάνω περίοδο, που επιστρέφουμε αν όχι στον καπιταλισμό as usual;
    Μην ξεχνάμε ότι η φαντασιακή ή πραγματική καθιέρωση της "κανονικότητας" της περιόδου διαμορφώθηκε μέσα σε αυτή την περίοδο. Τα χαρακτηριστικά που περιγράφουν οι κλασικοί του μαρξισμού στην ε.τ. αλλοιώθηκαν τότε και μόνο τότε. Αυτό βεβαίως δεν αναιρεί ούτε την ύπαρξή της ούτε την κοινωνική της αποστολή.
    Νομίζω λοιπόν, πως ο προβληματισμός πρέπει να κινηθεί στην αναζήτηση δρόμων μέσα από τους οποίους να σπάει η "κανονικότητα", ο καθρέπτης της πραγματικότητας, η φαντασιακή αποτύπωση της κοινωνικής θέσης του καθενός και τελικά η κατάκτηση ξανά, μετά από δεκαετίες σκουριάς, της ταξικής συλλογικοποίσης και κατ' επέκταση της ταξικής αυτο-συνειδητοποίησης.

    snake hunter

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. "Νομίζω λοιπόν, πως ο προβληματισμός πρέπει να κινηθεί στην αναζήτηση δρόμων μέσα από τους οποίους να σπάει η "κανονικότητα", ο καθρέπτης της πραγματικότητας, η φαντασιακή αποτύπωση της κοινωνικής θέσης του καθενός και τελικά η κατάκτηση ξανά, μετά από δεκαετίες σκουριάς, της ταξικής συλλογικοποίσης και κατ' επέκταση της ταξικής αυτο-συνειδητοποίησης."

      Προς την κατεύθυνση αυτή, νομίζω σημαντικό είναι το κείμενο του 'Αριστερά και πολιτική' που είχα αναδημοσιεύσει: http://leninreloaded.blogspot.com/2012/07/blog-post_23.html

      Πιστεύω πως χρειάζεται μια μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και αίσθηση πρωτοβουλίας από την κομμουνιστική βάση. Ήδη εδώ στο ιστολόγιο έχουν συγκεντρωθεί μετά από αρκετό διάστημα αρκετές δυνατές "πένες" που έχουν ΔΙΚΟ τους λόγο και ταυτόχρονα ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟ λόγο.

      Αυτό εγώ το θεωρώ τρομερά σημαντικό. Την επίτευξη δηλαδή μιας ανανέωσης των μέσων έκφρασης χωρίς την ανασφάλεια του να ακολουθούμε πάντα την πεπατημένη των εκφραστικών τρόπων ή μέσων του κόμματος. Το κόμμα είναι μια πυξίδα σημαντική για κάποια κρίσιμα ζητήματα, αλλά δεν μπορεί να υποκαθιστά την επινοητικότητα και την πρωτοβουλία των μελών της βάσης. Ούτε χρειάζεται να αναγάγονται πάντα όλα στη "γραμμή". Το κρίσιμο και σημαντικό είναι να υπάρχει πολιτική ωριμότητα τέτοια που να μην εκφυλιζόμαστε σε αναμασήματα των "αυτόφωτων" μικροαστικών εκδοχών αριστερισμού. Αλλά για αυτό κριτήριο κεντρικό νομίζω πως πρέπει να είναι η διαρκής προσήλωση στην πρωταρχικότητα της εργατικής τάξης ως πυρήνα. Γιατί σε τελική ανάλυση, αυτό η εμπειρία μου έχει δείξει ότι είναι πολύ ασφαλέστερο κριτήριο απ' το αν κάποιος έχει διαβάσει (όπως έχει τέλος πάντων διαβάσει) Μαρξ.

      Ο Κάουτσκι, μας θυμίζει ο Λένιν, τον ήξερε όσο κανένας. Απέξω κι ανακατωτά. Αλλά το τι τον έκανε δεν είχε να κάνει με το πόσο καλά τον γνώριζε.

      Μήπως ο Μηλιός δεν γνωρίζει μαρξισμό όσο λίγοι στην Ελλάδα, άλλωστε; Τον γνωρίζει. Τον σταματά αυτό από το να λέει το εντελώς μη μαρξιστικό "ας δώσουμε τη μεγάλη μάχη για την ανατροπή του...νεοφιλελευθερισμού", λες και την καπιταλιστική κρίση την δημιούργησε ο...νεοφιλελευθερισμός που ήρθε στο προσκήνιο ήδη από τα μέσα του 70 για να την αντιμετωπίσει και να τη διαχειριστεί;

      Διαγραφή
    2. Είδα μηλιό και μπήκα:)
      Αντώνη, το σημείο "8. Τι σημαίνει αυτό; Αυτό σημαίνει κάτι ολωσδιόλου παράδοξο και σίγουρα απρόβλεπτο από τον κλασικό μαρξισμό: ο καπιταλισμός πέτυχε ως ιδεολογικό εποικοδόμημα --ως φαντασίωση, ψυχική επένδυση, μορφή αυτο-σύλληψης και αυτοεννόησης, πολιτικού-κομματικού προσανατολισμού-- σε μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι πέτυχε να συγκρατήσει τη δυναμική διεύρυνσης της βάσης των προνομιούχων του ως οικονομικό σύστημα." τού κειμένου σου με προβλημάτισε. Ο (επιστημονικός) μαρξισμός προφανώς προβλέπει και εξηγεί την καπιταλιστική κρίση. Τί ακριβώς περιέχει ο όρος σου "κλασικός μαρξισμός";
      Ο μηλιός νομίζω με τα τής ανατροπής τού νεοφιλευθερισμού επιδιώκει να πλήξει το "ιδεολογικό εποικοδόμημα" τού καπιταλισμού, δηλαδή τον νεοφιλευθερισμό, "που ήρθε στο προσκήνιο ήδη από τα μέσα του 70 για να αντιμετωπίσει την καπιταλιστική κρίση και να τη διαχειριστεί". Κατ αυτόν, άν ο νεοφιλευθερισμός χάσει την ιδεολογική ηγεμονία, τότε ο μικρός βαθμός επιτυχίας τού οικονομικού συστήματος να συγκρατήσει τη δυναμική διεύρυνσης της βάσης των προνομιούχων του θα γίνει...ακόμα μικρότερος!
      Διάβασα κάπου ότι 70% των ερωτηθέντων σε γκάλοπ είναι ΥΠΕΡ τών αποκρατικοποήσεων! Αποκλείεται όλοι αυτοί να είναι προνομιούχοι. Μάλλον έφαγαν αμάσητη τη νεοφιλεύθερη προπαγάνδα δεκαετιών.

      Διαγραφή
  6. το να είναι κανείς υπέρ των "ιδιωτικοποιήσεων",
    πηγάζει από το να είναι κανείς υπέρ της διατήρησης της εξουσίας στα χέρια των αστών.
    είτε συμβαίνει αυτό συνειδητά ή υποσυνείδητα.
    η σύμπλευση και ανοχή στην καπιταλιστική εκμετάλλευση ΔΕΝ πηγάζει από ιδεολογική νίκη του νεοφιλελευθερισμού.
    από που προκύπτει αυτό;

    από τότε που εδραιώθηκαν οι καπιταλιστικές σχέσεις, από τότε και επικρατεί και το αντίστοιχο πολιτικό οικοδόμημα, σαφώς με την αντίστοιχη ιδεολογική ηγεμονία.
    Η "ανατροπή του φιλελευθερισμού" που δεν είναι τίποτε άλλο από "ανατροπή αστών από αστούς", δεν επιφέρει καμία νίκη, ούτε ανατροπή του ιδεολογικού εποικοδομήματος.

    Το ιδεολογικό εποικοδόμημα του καπιταλισμού είναι κατά πολύ ευρύτερο και βαθύτερο, βασικά είναι ασύγκριτο, ως άλλο τελείως αντικείμενο με διαφορετική φύση, από τον νεοφιλελευθερισμό, ο οποίος δεν αποτελεί τίποτε άλλο από "μορφή διαχείρισης", η οποία αντιστοιχεί στο παρόν επίπεδο ανάπτυξης του κεφαλαίου.

    όπως είχε πει και ο αστός αναλυτής κ.Γληνός, κατά του νεοφιλελευθερισμού μιλάει μόνον αυτός, ο οποίος ντρέπεται να πει πως δεν είναι κατά του νεοφιλελευθερισμού.

    @ψηρίς

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. διόρθωση:

    "κατά του νεοφιλελευθερισμού μιλάει μόνο αυτός, ο οποίος ντρέπεται να πει πως δεν είναι κατά του καπιταλισμού"

    ψηρίς

    ΑπάντησηΔιαγραφή