Πέμπτη, 1 Νοεμβρίου 2012

Ζητήματα στην ταξική απεύθυνση (Ι)

Αντιγράφω τμήμα ενός άρθρου του συντρόφου red rock views για το είδος της ταξικής απεύθυνσης που θα έπρεπε να έχει σήμερα το κομμουνιστικό κίνημα, με στόχο να διατυπώσω και γω απ' την πλευρά μου κάποια ζητήματα πάνω στους προβληματισμούς που θέτει το κείμενο αυτό:
Αν οι καπιταλίστες μπορούσαν να βρουν λύση θα το είχαν κάνει μέσα στην τελευταία τριακονταετία. Οι ίδιοι δεν εχουν αυταπάτες, άσχετα αν οι φιλόσοφοι, θεωρητικοί, οικονομολόγοι, δημοσιολόγοι τους καλλιεργούν αυταπάτες. Την φύση της σημερινής κρίσης μπορούν να κατανοήσουν εσωτερικεύοντας την εμπειρικά κυρίως δυο τάξεις: απ’ την μια αυτοί που κατέχουν το κεφάλαιο στις ανώτερες μορφές συσσώρευσης του που προσπαθούν αλλά δεν βρίσκουν τρόπο να ενεργοποιήσουν με επάρκεια και, κοντά σ’ αυτούς, μια ακόμα κάστα κατόχων κεφαλαίου (μικρότερης κλίμακας) που το βλέπουν να απαξιώνεται και να οδηγείται στην καταστροφή - συνολικά δηλαδή μια μικρή μειονότητα. Και απ’ την άλλη, το τμήμα της εργασίας που επωμίζεται τα δεινά της κρίσης με την μέγιστη οξύτητα - δηλαδή η τάξη που πιέζεται κάτω απ’ το όριο αθλιότητας. Πρόκειται πάλι για μια μειονότητα. Αυτό που βλέπουν οι πρώτοι είναι ότι η οικονομία δεν μπορεί να βγει έξω από μια σχετική στασιμότητα και αυτό που βλέπουν οι εργαζόμενοι είναι η επιταχυνόμενη εξαθλίωση τους.
Από αυτό το σημείο, ο σύντροφος ξεκινά μια συλλογιστική ενδιαφέρουσα μεν, κατά τη γνώμη μου όμως προβληματική σε χαρακτήρα. Από μια αρκετά συγκεκριμένη άποψη το πρόβλημα ξεκινά από το γεγονός πως σε καιρούς όπως αυτοί, οι λέξεις δεν είναι ούτε ουδέτερες ούτε αθώες. Αποκαλύπτουν κρυμμένες μέσα τους διαφοροποιήσεις που δεν ήταν ορατές πριν, διαφοροποιήσεις ταξικές σε φύση. Και αυτές πρέπει ως κομμουνιστές, ή καλύτερα άνθρωποι που θέλουν να γίνουν κομμουνιστές, και να τις λαμβάνουμε υπόψη και να τις καθιστούμε ορατές όσο γίνεται πιο ξεκάθαρα για τους άλλους. 

Ας πάρουμε για παράδειγμα τη φράση "οι καπιταλιστές δεν μπορούν να βρουν λύση" που υπονοείται στην πρώτη πρόταση της πιο πάνω παραγράφου. Είναι αλήθεια αυτό; Όχι, αλήθεια είναι ότι δεν μπορούν να βρουν λύση που δεν περνά μέσα από την ακραία όξυνση της εκμετάλλευσης των κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων. Γιατί λύση που να εξυπηρετεί τους ίδιους βρίσκουν. Δεν είναι γενικά και αφηρημένα αλήθεια, όπως λέγεται πιο κάτω στην ίδια παράγραφο, ότι "δεν βρίσκουν τρόπο να ενεργοποιήσουν με επάρκεια" το κεφάλαιό τους. 

Πριν λίγες ημέρες, ο Ριζοσπάστης δημοσίευσε τα στοιχεία της κερδοφορίας επιχειρήσεων στην Ελλάδα για το 2011, στοιχεία που δείχνουν ότι οι 500 πιο κερδοφόρες επιχειρήσεις αύξησαν συνολικά τα κέρδη τους κατά 18.2%. Φυσικά, δεν έχουν όλες οι επιχειρήσεις κέρδη με την κρίση. Κάποιες καταγράφουν σημαντικές απώλειες, κάποιες κλείνουν. Αυτό όμως είναι ήδη ο νόμος των μονοπωλίων, ο νόμος της μείωσης του ανταγωνισμού που αυξάνει το περιθώριο κέρδους των μεγαλυτέρων, των πιο "επιτυχημένων" επιχειρήσεων, των πιο καλά οργανωμένων και δικτυωμένων στη διεθνή αγορά, αυτών που μπορούν να εξασφαλίζουν αποτελεσματικότερα τα κέρδη τους.

Ανάμεσα σε άλλα, ο Ριζοσπάστης παρατηρεί το ενδιαφέρον και εντυπωσιακό φαινόμενο ότι: "Ανάμεσα στις 500 πιο κερδοφόρες βιομηχανικές επιχειρήσεις για το 2011 βρίσκονται 175 εταιρείες τροφίμων!". Ακούγεται παράδοξο σε μια εποχή πείνας για τα λαϊκά στρώματα ο κερδισμένος να είναι οι εταιρίες τροφίμων. Αλλά βέβαια δεν είναι, διότι καθώς το εύρος των καταναλωτικών προϊόντων που μπορεί να αγοράσει μια λαϊκή, χαμηλού εισοδήματος οικογένεια συρρικνώνεται δραστικά, οι καταναλωτικές της δραστηριότητες στρέφονται όλο και περισσότερο στα πιο βασικά για την ζωή πράγματα: τροφή, νερό, ηλεκτρικό, υγεία και φάρμακα. Σε όλους αυτούς τους τομείς το κεφάλαιο έχει δημιουργήσει προϋποθέσεις αύξησης των κερδών του. Ακόμα και ο "πατριωτικός" εθνικισμός στις μέρες μας γίνεται ένα καλό άλλοθι για να στήσεις μπίζνες στον τομέα των τροφίμων, και οι "ελεημοσύνες" των φασιστών με διάφορα προϊόντα οβερστόκ καθιστούν σαφή την μετατροπή των βιολογικών αναγκών σε πεδίο συνάντησης των δράσεων του παρακράτους με την νέα παρα-οικονομία λογής εταιρικών αρπαχτών.

Σε άρθρο του για τις καλύτερες ιδέες για νέες επιχειρήσεις, το αμερικανικό σάιτ inc.com περιλαμβάνει: πρώτον, εταιρίες παρασκευής συντηρήσιμων γλυκών (σοκολάτες, καραμέλες), που, όπως γράφεται έχουν αποδειχθεί κερδοφόρες στο κρίσιμο τεστ της Μεγάλης Ύφεσης ("τα γλυκά είναι φαγητό της παρηγοριάς", πολυτέλεια της φτώχειας)· δεύτερο, εταιρίες τεχνολογίας για την ιατρική περίθαλψη, όπου η απασχόληση αναμένεται να αυξηθεί 18% στις ΗΠΑ· τρίτο, εταιρίες παρασκευής αλκοόλ, που όπως και στη Μεγάλη Ύφεση κάνει θραύση --αύξηση κερδών 18%-- ως "παρηγοριά" και μέσο αυτονάρκωσης των μαζών (οι Μπολσεβίκοι είχαν κάνει προτεραιότητά τους την καταπολέμηση του αλκοολισμού, όπως σήμερα οι "γραφικοί" του ΚΚΕ έχουν κάνει προτεραιότητά τους την καταπολέμηση των ναρκωτικών, για λόγους εξόχως πολιτικούς)· τέταρτο, κατ' οίκον ιατρική βοήθεια (τρίτος μεγαλύτερος ρυθμός ανάπτυξης κάθε βιομηχανίας στις ΗΠΑ)· πέμπτο, φαστ φουντ, μιας και η φτήνια του το κάνει μονοπωλιακά ελκυστικό για τους φτωχούς σε καιρούς ύφεσης.

Πέντε από τις δεκαοχτώ λοιπόν πιο κερδοφόρες περιοχές επιχειρηματικής ανάπτυξης αφορούν τα τρόφιμα και την υγεία, την βασική βιολογική διάσταση του ανθρώπινου σώματος, την "βιοπολιτική οικονομία" όπως την έχω αποκαλέσει. Το ανθρώπινο σώμα εξελίσσεται σε ένα πάρα πολύ ελκυστικό πεδίο επενδύσεων και συσσώρευσης· δεν είναι απλώς παραγωγός εργασίας, είναι επίσης μια μικρή αγορά, της οποίας οι στοιχειώδεις βιολογικές ανάγκες και δυσλειτουργίες αποτελούν βάσεις κερδοφορίας. Το ίδιο συμβαίνει με εξωσωματικές αλλά στοιχειώδεις πλέον για το σώμα ανάγκες όπως η ηλεκτρική ενέργεια (άλλη μία από της δεκαοχτώ πιο κερδοφόρες νέες περιοχές της οικονομίας), ή τις ψυχικές, συναισθηματικές ανάγκες του ανθρώπου (εταιρίες "αυτοβελτίωσης", καθώς και προϊόντα και υπηρεσίες γιόγκα συγκαταλέγονται επίσης στις 18 πιο κερδοφόρες).

Χθες στη Βουλή ψηφίστηκαν μέτρα που δεν είναι τυχαία, και που εξασφαλίζουν πολύ μεγάλα περιθώρια μελλοντικής κερδοφορίας για το ιδιωτικό κεφάλαιο. Μέτρα που περιλαμβάνουν την πλήρη ιδιωτικοποίηση της παροχής του ζωτικότερου ίσως συστατικού του ανθρώπινου σώματος και της ανθρώπινης επιβίωσης -- του νερού. Μια από τις βασικές συνέπειες της πλήρους ιδιωτικοποίησης και εμπορευματοποίησης της παροχής νερού, πέραν της πιθανής αύξησης κόστους του πόσιμου ύδατος, θα είναι η διακοπή της υδροδότησης σε κάθε περιοχή για την οποία δεν υπάρχει κέρδος λόγω υψηλού κόστους της παροχής σε σχέση με την κατανάλωση (αραιοκατοικημένες περιοχές, νησιά, κλπ). Η έλλειψη νερού σε τέτοιου είδους περιοχές θα δημιουργήσει ακόμα μεγαλύτερα περιθώρια κερδοφορίας για τις εταιρίες διάθεσης εμφιαλωμένου, εκεί όπου δεν θα ερημώσει τελείως τις κοινότητες και τα χωριά.

Είδαμε πρόσφατα και την άρση των περιορισμών στη διάθεση ληγμένων προϊόντων διατροφής στα σουπερμάρκετ: άλλος ένας τρόπος με τον οποίο ο καπιταλισμός κόβει τις απώλειές του, επαναδιοχετεύοντας ακόμα και τα απούλητα και αδιάθετα προϊόντα πίσω στην αγορά: εδώ έχουμε τη μετατροπή της ίδιας της φτώχειας αυτού που δεν μπορεί να καταναλώσει το προϊόν στην κανονική του τιμή πριν λήξει σε πηγή κερδοφορίας, μιας και τον ίδιο αυτό άνθρωπο τον κάνεις καταναλωτή όταν το προϊόν έχει περάσει στην αχρηστία και θα έπρεπε να καταστραφεί ως απώλεια για το κεφάλαιο. Όσο για τυχόν συνέπειες στην υγεία όσων καταλήγουν να τρέφονται με τέτοιου είδους προϊόντα, είδαμε ήδη ότι οι ιδιωτικοποιήσεις όλων των διαστάσεων της υγείας στη χώρα μετατρέπουν και την ασθένειά του σε επικερδές γεγονός. Άλλωστε, φέτος στις "αναπτυγμένες" ΗΠΑ είχαμε το χειρότερο ξέσπασμα διατροφικά σχετιζόμενης επιδημίας των τελευταίων εκατό ετών, χάρη στην εξάλειψη των κρατικών ελέγχων στην ποιότητα των τροφίμων, και κανείς δεν μοιάζει να ενδιαφέρεται.

Η επινοητικότητα του κεφαλαίου σε ό,τι αφορά την αναπλήρωση της δικής του κερδοφορίας είναι αντιστρόφως ανάλογη με τους ηθικούς φραγμούς του: είναι ατέρμονα επινοητικό γιατί είναι ατέρμονα ανήθικο, ή ακριβέστερα, πέρα από κάθε ηθική. Δεν υπάρχει τίποτε που να απαγορεύεται ως "απάνθρωπο" ή "αισχρό" μπροστά στο κέρδος. Δεν είναι τυχαία ή για λόγους ρητορικούς που ο Μαρξ παρατηρούσε σαρκαστικά στο Κεφάλαιο:
Οταν το κεφάλαιο έχει το ανάλογο κέρδος, γίνεται τολμηρό. Με δέκα τα εκατό (10%) κέρδος αισθάνεται τον εαυτό του σίγουρο και μπορεί να το χρησιμοποιήσει κανείς παντού, με 20% γίνεται ζωηρό, με 50% γίνεται θετικά παράτολμο, με 100% τσαλαπατάει όλους τους ανθρώπινους νόμους, με 300% δεν υπάρχει έγκλημα που να μη ριψοκινδυνεύσει να το πράξει, ακόμα και με κίνδυνο να πάει στην κρεμάλα (Κεφάλαιο, τομ.1)
Νομίζω κατά συνέπεια ότι ένας συλλογισμός που ξεκινά στη βάση του ότι το "κεφάλαιο δεν βρίσκει λύση" στο πρόβλημα της ανανέωσης της συσσώρευσης είναι λανθασμένος ήδη στη βάση του, και δεν μπορεί παρά να οδηγήσει σε εσφαλμένα συμπεράσματα. Είναι πολύ ακριβέστερο να παρατηρούμε ότι το κεφάλαιο δεν βρίσκει λύσεις στην κρίση συσσώρευσης που να μην είναι όλο και πιο επιθετικά απάνθρωπες, που να μην περιλαμβάνουν την πλήρη κατάλυση μιας σειράς κατακτήσεων που ένα κομμάτι της ανθρωπότητας έφτασε δυστυχώς να θεωρήσει εσφαλμένα αυτονόητες και εσφαλμένα "νομικές" και όχι ταξικές σε χαρακτήρα. 

Θα επιστρέψω στις σκέψεις μου πάνω στο συλλογισμό του συντρόφου σε ένα δεύτερο μέρος.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου